IAS News IAS News | 10-2-2010


Chia zaad (Salvia hispanica)

Het beste plantaardige Omega 3 voedingsmiddel?

door: B.A.M. van Wingerden PhD.





loading..


loading..



loading..




loading..



Omega 3 vetten en vooral de essentiële of primaire Omega 3 vetzuren (ALA) zijn zoals de naam essentieel al verwoord, noodzakelijk in de normale basisvoeding. Vooral de visvetten kunnen zich verheugen in een warme belangstelling. Vis behoort in een gezonde, veelzijdige en gevarieerde voeding thuis. De belangrijkste bron van Omega 3 vetzuren zijn echter de plantaardige, de zogenaamde essentiële omega 3 vetzuren. Essentieel genoemd omdat ze door het menselijk lichaam niet zelf kunnen worden aangemaakt en we dus afhankelijk zijn van een dagelijkse inname.
Lijnzaad (Linum usitatissimum) werd velen lange tijd beschouwd als de rijkste plantaardige bron van Omega 3 vetzuren. De toepassing van (gebroken) lijnzaad als toevoeging aan verschillende producten was een goede mogelijkheid om de verhouding van Omega 3 en Omega 6 vetzuren in onze voeding in balans te brengen.
Een nadeel van lijnzaad of het commerciële lijnzaadolie (net als visolie capsules een commercieel succes maar om vele redenen een slecht alternatief. Daarover in een volgend artikel meer) is de smaak welke nogal overheersend en bitter is en door weinig mensen als smaakvol wordt ervaren, de verteringsproblemen en bijkomende darmreacties, de allergische reacties op het product en de mogelijk aanwezige “antinutritional factors”. Deze antinutritional factors hebben te maken met de toevoegingen welke tijdens het verbouwen, het verwerkingsproces tot olie, het verpakken voor consumptie etc. Hierdoor kan lijnzaad en afgeleide producten een redelijk “belast” product zijn of worden.

Chia zaad heeft een lange historie en gaat terug naar
Azteken in centraal Mexico, waar het reeds gegeten
 werd als graan, als mix met andere granen, opgelost
 in water als drank (Chia Fresca in Midden America en
 Mexico), verwerkt tot meel en gebruikt als medicijn.
Ook werd het geperst tot olie en gebruikt als basis voor
 gezichts- en lichaamsbeschilderingen.  Chia is afgeleid
 van Chian, wat olieachtig betekend. Vier basis voedings-
middelen werden beschreven in de Codex Mendoza in 1541, tw. maïs, bonen, chia en amaranth. Het is interessant om te weten, dat het Azteken dieet, dat voornamelijk uit deze vier producten werd samengesteld, voldoet aan de hedendaagse voedingsbehoefte zoals vastgesteld door de Food and Agriculture Organization (FAO) and World Health Organisation (WHO). Ook bij de Maya’s was chia een van de belangrijkste voedselcomponenten.

De Mexicaanse staat Chiapas verwijst naar het woord Chiapan wat “rivier van chia” betekend. Chia werd als een van de belangrijkste betaalmiddelen (net als amaranth) voor de handel gebruikt. Op de verschillende afbeeldingen die bewaard zijn gebleven uit deze bijzondere beschaving zijn er velen waarin de Chia plant en chia zaden voorkomen. Afbeeldingen waarin het als betaalmiddel werd gebruikt, de plantages van chia en offers welke werden gebracht met de chiaplanten als “offer” middel
Indien we een functionele diagnose/analyse van de patiënt maken middels een serie gestandaardiseerde oefeningen en bewegingen alsmede de functionele questionnaire, zullen we verrassenderwijze kunnen constateren dat niet de pijn, maar de bewegingen cq handelingen welke de pijn veroorzaken voor de patiënt veelal het probleem zijn. Hierdoor worden een aantal dagelijkse activiteiten beperkt, waardoor de patiënt gedurende de dag steeds weer wordt geconfronteerd met zijn/haar probleem. De vrijelijk gebruikte oplossing, „dat moet U voorlopig maar niet doen" lost het echte probleem van de patiënt zeker niet op. Sterker, het zal de gemoedstoestand van de patiënt verder negatief beïnvloeden, maar ook de functionele beperking en bijbehorende belastbaarheid naar beneden brengen. Dit fenomeen noemen we ook wel negatieve adaptatie.

Eigenschappen en samenstelling van chia.

Chia is met gemiddeld 64%, de rijkste bron van plantaardige Omega 3 vetzuren (ALA). De zaden bevatten zo’n 35% olie, een zeer hoge 20% eiwit en 40% koolhydraten.
Niet alleen is de hoeveelheid eiwit hoog te noemen met 20%, maar ook de samenstelling van de aminozuren is uniek en laat een biologische waarde van 91% zien. Het is dus een zeer compleet eiwitproduct. Gelijk als bij granen is lysine de zwakste schakel, met 4.4 gram/100gr. De opname van de aminozuren is snel en bij regeneratieprocessen dus van belang. 
De hydrophilische eigenschappen van chia (ze absorberen 12 maal hun gewicht aan water, waardoor er een gelatineachtige vloeistof ontstaat) zorgen ervoor dat koolhydraten langzaam worden omgezet in suikers. Waarschijnlijk vormt de gelatineachtige vloeistof een barrière tussen de koolhydraten en de enzymen in de maag, waardoor deze omzetting langzamer verloopt. De indianen gebruikten een handvol chia voordat ze op oorlogspad gingen of lange afstanden moesten afleggen. Deze eigenschap (het gelijkmatig opnemen van koolhydraten en het stabiliseren van de bloedsuikers) kan zijn voordeel bewijzen bij diabetes patiënten.
De antioxidanten in chia zorgen ervoor dat het chia zaad zeer lang houdbaar is zonder kwaliteitsverlies. Dit in tegenstelling tot andere olierijke producten welke middels speciale verpakkingen en/of toevoeging van kunstmatige antioxidanten en stabilisatoren etc. toch  nog zeer beperkt houdbaar zijn. Dit is vanuit praktische maar zeker milieutechnische overwegingen een groot voordeel. Daarbij komt ook nog dat de locale boeren welke de chia planten (eenjarige planten) verbouwen, geen pesticiden en/of andere bestrijdingsmiddelen hoeven te gebruiken. De chia planten namelijk blijken niet aantrekkelijk te zijn voor insecten en ander ongedierte
Chia een rijke bron aan verschillende vitaminen (o.a.  Niacine en Foliumuur) en mineralen (o.a. Calcium, Magnesium, IJzer en Potassium).

De positieve werking van Omega 3 vetzuren zijn uitvoerig beschreven in de literatuur en behoeft geen nadere uitleg. Dat dit essentiële vetzuur in de westerse voeding te weinig aanwezig is, moge duidelijk zijn. De voedingsgewoonten van de gemiddelde westerling zijn nu niet om naar huis te schrijven qua samenstelling (veel verkeerd vet, lightproducten en geraffineerde suikers), bereidingswijze (veel kant en klaar, frituren) en variatie (matig tot slecht). Toevoeging van chia zaden aan de verschillende producten kan op een eenvoudige en lekkere manier een waardevolle aanvulling zijn op onze voeding. Vooral de verhouding van de Omega 3 en Omega 6 vetzuren kunnen hiervan profiteren.

loading..

De toepassing en gebruik van de zaden van de Chia plant zijn in de dierenwereld al langere tijd normaal. Zo worden de zaden in de verschillende mengvoeders voor vogels (vooral tropische vogels) toegevoegd voor de bijzondere eigenschappen van de essentiële vetzuren, waarbij meestal een percentage van 2 - 4% wordt aangehouden afhankelijk van het seizoen en toepassing. Ook los zijn de zaden bij de verschillende handelaren te verkrijgen.

De VNV (Commissie Veiligheidsbeoordeling nieuwe Voedingsmiddelen) laat chia op dit moment niet toe op de Nederlandse markt, wanneer het gaat om de verwerking in voedingsproducten, in tegenstelling tot een advies van de ACNFP (Advisory Committee on Novel Foods and Processes). Dit in afwachting van nader onderzoek naar mogelijke toxische en allergene eigenschappen van dit product. De ACNFP is van mening dat een uitgebreide etikettering voldoende is om allergische reacties van mensen met een bekende allergie voor andere noten en/of zaden te voorkomen.


Het gebruik van chiazaden kan worden toegepast bij o.a.:

 

- diabetes patiënten
- maag- en darmproblemen
- dysbalans omega 3 en omega 6 vetzuren
- immuun problemen
- problemen met de zuurstof saturatie
- candida infecties
- hart- en vaatproblemen
- allergische huidreacties op basis van darmproblemen

In de voeding kunnen de chia zaden eenvoudig aan een hoeveelheid water worden toegevoegd en wat vers geperst fruitsap. Regelmatig schudden en een 15 minuten laten staan. Chia Fresca is een heerlijke drank welke mits in de koelkast bewaard twee dagen goed houdbaar is.
Chia zaden worden door hun neutrale smaak ook veel toegevoegd aan muesli en yoghurt, maar ook aan salade en dressings.
Ook als kiemzaden zijn ze uitermate geschikt. Kiemtijd 48 – 72 uur afhankelijk van de temperatuur.


Prof. Bert A.M. van Wingerden PhD., PRT., ATC.
President/Director International Academy for Sportscience
Directeur IAS Postgraduate Study and Research Center